12 Ocak 2013 Cumartesi

Brezilya: Kültür ve Mutfak (1. Bölüm)


BREZİLYA MUTFAK KÜLTÜRÜ
Gözde Özer[1]
GİRİŞ:
            Bu çalışmanın konusu Amerika kıtasının güneyinde, Latin Amerika diye anılan bölgede bulunan Brezilya’nın mutfak kültürüdür. Brezilya mutfağı, bölgenin tarihi ve halkının kültürel çeşitliliği yanında coğrafi ve iklimsel koşullardan da etkilenerek oluşturulmuştur. Bu bakımdan coğrafi ve iklimsel koşullardan da bahsedilecektir.
            Çalışmanın amacı, Brezilya mutfak kültürünü tarihsel, kültürel, coğrafi ve iklimsel koşullara dayanarak açıklamak ve Brezilya mutfağına, yeme içme alışkanlıklarına dair bir betimleme yapmaktır. Bunu yaparken geçmişten günümüze ülke mutfağındaki değişiklik ve yeniliklere de yer verilmiştir.
BİRİNCİ BÖLÜM
BREZİLYA:
I.                   Genel Bilgiler,
II.                Tarih,
III.             Coğrafya,
IV.             Kültür

GENEL BİLGİLER[2]
Resmi Adı : Brezilya Federal Cumhuriyeti  
Konumu : Güney Amerika
Sınır Komşuları : Argentina 1,261 km, Bolivia 3,423 km, Colombia 1,644 km, French Guiana 730 km, Guyana 1,606 km, Paraguay 1,365 km, Peru 2,995 km, Suriname 593 km, Uruguay 1,068 km, Venezuela 2,200 km                       
Yüzölçümü    : 8,514,877 km (dünya sıralaması:5)
Başkenti  : Brasília
En Büyük şehir : São Paulo
Yönetim şekli : Federal Cumhuriyet
Başkan  : Luiz Inácio Lula da Silva
Başkan Yardımcısı : José Alencar Gomes da Silva
Bağımsızlık  : 7 Eylül 1822 (Portekiz'den)
Cumhuriyet : 15 Kasım 1889  Federal Cumhuriyet (26 eyalet) ve 1 Federal Bölge
Anayasa : 5 Ekim 1988
Slogan : Ordem e Progresso “Düzen ve İlerlemek"
Ulusal marş : Himno Nacional Brasileiro
Nüfus    : 198,739,269- Tem. 2009 (dünya sıralaması:5)
Resmi Dil : Portekizce
Din : Halkın büyük bir çoğunluğu Roma Katolik Kilisesine bağlıdır.  %73,6’sı Katolik, %15,4’ü Protestan, %1,3’ü Ruhsalcı, %0,3’ü Bantu/voodoo, %1,8 Müslüman ve Musevidir.
İklim: Topraklarının %93’ü tropikal bir bölge olan Güney Yarımküre’de bulunan Brezilya’da iklim bölgelere göre çeşitlilik göstermektedir. Ekvatoral, tropikal, yarı kurak, dağlık tropikal ve astropikal olmak üzere beş iklim bölgesi vardır. En sıcak ay Aralık (23-30 C), en soğuk ay Haziran (15-22 C)’dır.
Para birimi : Real –BRL (1BRL=0,86TL)
Saat dilimi  : (UTC-2 ile -5 arası (resmî olarak-3))
İnternet alan adı : br
Telefon kodu :  +55

TARİHTEN NOTLAR:
-Koloni Öncesi Dönem
-Koloni Dönemi
-Bağımsızlık
-İmparatorluk
-Cumhuriyet
-Savaş Sonrası Dönem
-Demokrasi Dönemi

Pedro Alvares Cabral ve ekibi 22 Nisan’da Bahia’nın güney kıyılarına geldiler. Ve Brezilya’yı keşfettiler. Aynı gün bir çıkartma yaptılar ve 26 Nisan’da buldukları bu topraklarda ilk ayinlerini gerçekleştirdiler. Bugüne kadar bu konuya ilişkin yeterli kaynaklara ulaşılamadığı için keşfin tesadüfi gerçekleştiği sanılmaktadır. Fakat Portekiz Tardesillas anlaşması ile garanti altına almış olduğu Kolombiya’dan Amerika’ya kadarki batı topraklarının varlığından haberdardı. Denizcileri de  Güney Atlatik’te nerelerde akıntı oluyor çok iyi biliyorlardı. Bu sayede Cabral’ın gelişiyle ülke toprakları resmen yeni sahiplerin eline geçmiştir.[3]

(1530-1549):
Cabral’in seyahati diğer Portekiz seferlerinin hemen ardından gerçekleştirildi. Karşılaştıkları en büyük zenginlik daha sonra ülkeya adı verilecek olan kırmızı ve mor boya elde edilen ağaç el Pau-Brasil’dir.1530’larda işgal yerleşik hale gelmeye başlar ve Portekiz kalıcı yerleşimler  kurmak amacıyla hayvan ve bitki örnekleriyle ilk kolonilerini gönderir. Kuzeydoğudaki küçük yerleşimler birleştirilmiş; 1532’de São Vicente, 1549’da ise Salvador şehri kurulmuştur.
Böylece bu topraklarda yerli kabilelerin yerleşimi zamanla azalır ve bir yönetim sistemine ihtiyaç duyulur.  İlk adım olarak Portekiz Krallığı o dönemde ülkesindeki en önemli kaptanları bu bölgenin savunmasında ve geliştirilmesi için görevlendirildi. Ve Brezilya bugün olduğu gibi bölgecilik esasına dayalı bir yönetimle idare edilmeye başlandı.


Koloni Dönemi 
Brezilya’nın nemli ve verimli kıyıları şeker pancarı üretimi için son derece uygundu bu yüzden Portekiz’den Doğu’ya ya da Afrika’nın batısına yolculuk eden gemilerin duraklama limanı haline gelmişti. Şeker pancarı ve yetiştirme tekniği Brezilya’ya Madera Adası’ndan gelmiştir; çok kısa sürede şeker üretiminde çalışmak üzere Afrikalı kölelerin getirtilmesiyle hareketli bir ticaret gelişmeye başlar. Bu gelişmeyle birlikte artan talep üzerine Avrupa pazarlarına şeker ihracatı gerçekleştirilir. 
İspanya ve Portekiz Krallıkları (1580-1640)
Brezilya’nın ekonomisindeki hızlı gelişim Avrupa’da yaşanan olaylara bağlı olarak duraksamaya başlar. Portekiz Kralı Sebastián 1578’de ölünce İspanya’nın kralı II.Felipe Lisbon Hanedanlığının ele geçirir ve 1580’den 1640’a kadar İber Yarımadası’ndaki bu iki krallık İspanyol Krallarının yönetimine girer. Bu süre içinde Güney Amerika İspanya’nın etkisi altında kalır. 
Henüz sınırlar çizilmemişken, Brezilyalılar kadar Portekizliler de içten içe İspanyol kolonisinin bir parçası haline gelirler. Bu keşfin başlangıç noktası São Vicente Kaptanlığı olmuştur. São Paulo üssünden kıyılardan iç kesimlere doğru sınırlar çizilmeye başlanır. Yerli köleler aramaya çıktıkları seferlerde kırsal kesimlere doğru ilerlerler. Sonuç olarak ülkenin iç kısımlarına yayılmış Cizvit misyonerlerinin etkileri altına almış olduğu yerlileri de beraberinde getirdiler. Böylece ülkenin sınırlarını genişletmiş oldular.

Kahve      
Brezilya’nın şeker pancarı ya da altın madenleri kadar önemli başka bir zenginlik de kahvesi  olmuştur. Madenlerin  Pernambuco ve Bahía’dan Minas Gerais’e kadar göçmen yerleşimlerini  getirmesi gibi kahve de güneye doğru hala en kalabalık şehirlerin bulunduğu topraklara göçü  arttırmıştır.
Brezilya’ya kahve ilk defa 18. yüzyılda Fransız Guyanası’ndan gelmiştir. Kahvenin ilk ekimi Río de Janeiro’da kölelerin el emeği ile yapılmıştır. 19.yüzyılın sonlarında São Paulo eyaletinde köleliğin kaldırılması ve Avrupa’dan gelen göç ile kahve üretimi güneyden iklim ve yükseklik açısından en uygun bölgelere doğru kaydırıldı. Böylece Brezilya dünyanın en büyük kahve üreticisi haline geldi.
18. yüzyılın ikinci yarısında koloni hükümetinin merkezi Salvador’dan Río de Janeiro’ya taşındı.



COĞRAFYADAN NOTLAR:
Brezilya kuzeyinden güneyine 4.320 km’lik, doğusundan batısına 4.320 km’lik kapladığı alan bakımından dünyanın en büyük beşinci ülkesi konumundadır. On Latin Amerika ülkesine sınır komşsusu olan Brezilya Atlantik Okyanusu ile çevrilmiş sahilleri, amozon ovaları, düz ve  engebeli arazileriyle geniş bir coğrafi çeşitlilik sunmaktadır.
Güney Amerika’nın yarısını işgal eden  Brezilya, Atlantik Okyanusu’nda Archipiélago de San Pedro y San Pablo, Fernando de Noronha, Trindade ve Martim Vaz y Atol das Rocas gibi irili ufaklı pek çok adaya sahiptir. Kıtanın coğrafik özelliklerine bakıldığında dağları, ormanları tropikal ve subtropikal iklimi ile büyük bir çeşitlilik gösterir. Kuzeydoğusunda karasal iklim hakimken güneye inildikçe ekvatoral ve tropik daha aşağıda ise ılıman subtropikal iklimin hakimiyeti görülür. Brezilya’da coğrafik açıdan önemli derecelere sahip bazı yerler vardır; UNESCO tarafından en iyi oksijene sahip Pantanal; dünyanın en büyük ırmak adası Bananal gibi, ayrıca dünyadaki en  fazla tatlı su rezervelerinin sahibidir.


EKONOMİDEN NOTLAR:
Koloni dönemi boyunca Brezilya ekonomisine yön veren başlıca ürün şekerdi daha sonra ise  kahve ile ülke ekonomisinde yeni bir dönem başlar. Bu süreç  São Paulo eyaletini ülkenin en  zengin bölgesi haline getirmiştir.
            Dünya Bankası’na göre bugün Brezilya dünyanın sekizinci, Amerika’nın ikinci, Latin  Amerika’nın  ise en büyük ekonomisine sahiptir. Sanayi, tarım ve ihracat gibi sektörleriyle  Amerika’nın lideri konumuna gelen Brezilya büyüme potansiyeli yüksek ülkeler adı verilen  BRICs (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin) grubuna dahildir. 2008 yılında 189 milyonluk  Brezilya’da kişi başına düşen gelir 12.007 dolara yükseldi. Brezilya 219.336 milyon dolarlık ihracatı ile dünyanın ekonomisi en büyük  ilk yirmi ülkesi arasına girmektedir. En büyük ortakları ise Avrupa Birliği, Mercosur, ABD ve Çin’dir. Brezilya uranyum, gümüş, fosfor, nikel, magnezyum, demir, altın ve elmas gibi madenler açısından son derece zengindir. Ayrıca tükettiği petrolün %80’ini  kendisi üretmektedir. Brezilya ekonomisine ilişkin sektörel karşılaştırmalar aşağıdaki gibidir:
Tarım : dünyanın en büyük kahve üreticisidir
Hayvancılık : dünyanın ilk sığır sürüsüne sahiptir
Madencilik : çok çeşitli değerli maden yataklarına sahiptir
Sanayi : uçak, otomobil, bilgisayar gibi ürünlerin hammadde üreticisidir.
NÜFUS YAPISINA DAİR NOTLAR:
Brezilya nüfusu üç etnik kökenden oluşmaktadır: beyazlar, Avrupa’dan gelenler, Afrikalı ve yerli siyahlar. Bugün Brezilya bütün köken, inanç ve kültürleriyle 198.739.269’luk nüfusu ile dünyanın en büyük beşinci ülkesi durumundadır. (Temmuz 2009)
Brezilya’nın konumlanmış olduğu topraklara yıllarca ilkel kabileler yaşamış, sömürgecilikle birlikte  yerli halk İspanyollar ve Fransızlarla ilişki içine girmiştir. Daha sonraki yıllarda ise maden ocaklarında ve şeker tarlalarında köle olarak çalıştırılmak üzere Afrikalı siyahlar getirilmiştir. Bugün hala ülkenin farklı bölgelerinde sömürgenin izlerine rastlamak mümkündür. Siyah nüfusun %75’lik çoğunluğu kuzey ve kuzeydoğu bölgelerinde bulunmaktadır. Güney ve güneydoğuda ise Alman, İtalyan, Japon, Ukrayna kökenli gruplar vardır. Etnik çeşitlilik Brezilya’nın kültürüne tamamen yansımış, bununla birlikte  göçmenlerin beraberlerinde getirdikleri gelenekler de korunmaya devam etmiştir. Ve bu kültürel etkileşim tüm dünyada ulusal kültürü olarak bilinen samba, karnaval gibi önemli öğeleri bir araya getirmiştir. Koloni dönemi ile başlayan etnik çeşitlilik Brezilyalıları farklı kültürlere karşı daha toleranslı yeni olan her şeye daha kolay adapte olmasını sağlamıştır.
KÜLTÜRE DAİR NOTLAR:
Brezilya çok farklı coğrafyalardan aldığı göçler ve gelen bu göçmenlerle zaman içerisindeki etkileşim sonucunda tam anlamıyla çok kültürlü bir yapıya sahiptir. Rio de Janeiro dünyanın ve ülkesinin hızla büyüyen bir kültür merkezidir. Brezilya’nın en büyük kütüphanesi olan milli kütüphane ve Brezilya Dil Akademisi bu şehirdedir. Ayrıca dünyaca ünlü Rio Karnavalı ve dans okullarının defileleri de burada yapılmaktadır. Güzel Sanatlar Müzesi, Modern Sanatlar Müzesi, Yerli Müzesi, Futbol Müzesi ve dünyanın en büyük üçüncü stadı Maracaná da burada bulunmaktadır. Niterói’nin bu şehirdeki Çağdaş Sanatlar Müzesi de son derece ilgi çekicidir. Neredeyse iki dakikada bir etkinliğin yapıldığı São Paulo şehri Güney Amerika’nın en büyük kültür merkezidir ayrıca kıtanın en iyi restoranlarının da bu şehirde bulunduğu kaydedilmektedir.
Brezilya mimarisi koloni dönemindeki Aleijadinho (Antonio Francisco Lisboa)’dan 20.yüzyılda Oscar Niemeyer’e kadar mimarlarıyla ünlüdür.
Brezilya mutfağı dünya mutfakları arasında en en fazla çeşitliliğe sahip olanlardan biridir. Tipik yemekleri; Tacacá no tucupi, Munguzá, Papilla de plátano verde, rallado y hervido en leche, feijoada, nécoras o cangrejos, pescados de agua dulce de la Amazonia, el pirarucu o el peixe boi (pez buey) y el pato no tucupi. Fakat Brezilya mutfağı deyince akla ilk gelen Feijoada özellikle São Paulo eyaletinde yapılmaktadır. Pernambuco ise Brezilya halk kültürünün en çok açığa çıkıp çeşitlilik gösterdiği eyalettir. Kölelerin çıkardığı ve daha sonra ülkenin güneydoğusuna gelen Samba, Frevo, Cabloquinho gibi dansların çıkış noktasıdır.
Brezilya’nın popüler müziği tüm dünyada bilindiği üzere samba, bossa-nova, choro, axé, lambada, forro ve sertanejadır. Ancak son yıllarda tüm dünyaya yayılan Hip-Hop ve Rock müzik tarzı Brezilya’da da çok yaygındır. Brezilyayı Uluslar arası müzik piyasasında temsil eden Aquarela do Brasil’in Sambası ya da Antonio Carlos Jobim’in Bossa-Novasıdır.
Brezilya edebiyatı Gilberto Freyre, Machado de Assis, Jorge Amado gibi klasikleriyle dünyaya açılırken bugün Simyacı ile çıkış yapan Paulo Coelho psikolojik romanlarıyla dünyanın en çok okunan yazarları arasındadır.
Capoeira Brezilya’nın kültürel ifade biçimlerinden biridir. Çok yönlü bir sanat olan Capoeira savaşın ve sanatın, müziğin ve sözün, bedenin ve ruhun birleşimidir. Capoeira sevincin ve geleneksel ruhun şiddetin içine saklandığı, Brezilyalıların dişlerini göstererek savaşma sanatı” diye tanımladığı bir danstır.
Brezilya aralarında FIFA tarafından futbol tarihinin en iyi futbolcusu seçilen Pelé’nin, FIFA tarafından defalarca ödüllendirilen Ronaldo ve Rivaldo’nun da bulunduğu oyuncuların anavatanlarıdır. Brezilya’da futbol oldukç bölgeslelleşmiş ancak uluslararası sahalarda üç dört  takımdan söz etmek mümkündür. Tarihinde ise futbolun devleri şeklinde tanımlanabilecek 12
takıma sahiptir. Bunlar São Paulo, Corinthians, Palmeiras, Santos FC, Flamengo, Vasco da Gama, Fluminense, Botafogo, Cruzeiro, Atlético Mineiro, Grêmio, Internacional.


[1] Ankara Üniversitesi Latin Amerika Çalışmaları, yükseklisans öğrencisi.
[2] https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/br.html
[3] http://latinamerika.ankara.edu.tr/ulkeraporlari/Brezilya.pdf

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Yorum Gönder