SONUÇ:

            Latin Amerika – Türkiye sosyokültürel ilişkilerinin gelişmesini engelleyen çok fazla neden olduğu gibi ilişkilerin gelişmesini sağlayacak da çok fazla neden vardır. Coğrafi uzaklık, tarihsel arka plan, kültürel ilişkilerin gelişmesine öncülük edebilecek farklı ilişki türlerinin de zayıflığı gibi nedenler engelleyici olmuştur. Araştırma sonucunda anlaşılan odur ki, konjonktürel durumlar hariç tutulursa, birtakım karşılıklı çabalar ilişkilerin gelişmesi için etkili olacaktır. Bunlar akademik anlamda çalışmaların yapılması, araştırma merkezlerinin açılması, ortak kültürel faaliyetler için organizasyonların yapılması, karşılıklı birbirini anlamaya dönük projelerin gerçekleştirilmesi olarak sıralanıp çoğaltılabilir.

            Kültürel anlamda birbirinden oldukça farklı olan Türkiye ve Latin Amerika, birbirlerinin kültürel zenginliklerinden faydalanma yoluna gidebilir. İlişkilerin geliştirilmesinde en önemli faktör istektir. Bu isteği doğurabilecek nedenler ve farklı ilişki kanallarından beslenen bir niyet ortaya çıktığında mevcut durumdan daha renkli bir kültürel ilişkiler resmi ortaya çıkacaktır kanısındayız.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM : VERİ ANALİZİ

Los Latinoamericanos y los Turcos [1]

            Araştırmanın temel problematiği olan Latin Amerika – Türkiye arasındaki sosyo-kültürel ilişkilerin zayıflığının büyükelçiler tarafından da kabul gördüğünü söylemeliyiz. Ayrıca 40 öğrenciye uygulanan anket sorularından birinde de “Latin Amerika – Türkiye arasındaki kültürel ilişkiler yeterince gelişmemiştir.” ifadesine katılanlar 18 kişidir, katılmayanlar 4 kişidir, fikrim yok diyenler de 18 kişidir. Aslında bu soruya fikrim yok cevabını vermiş olanların oransal büyüklüğü de bir anlamda ilişkilerin çok fazla gelişmemiş olduğunu göstermektedir. Zira bu durum,  Türkiye’deki Latin Amerika ile ilgili enformasyon eksikliğini de göstermektedir. Büyükelçilerle yapılan mülakatlarda ise, “Ülkeniz halkının Türkiye hakkındaki algısı hangi unsurlarla şekillenmektedir?”, “Peki Türkiye sizce Latin Amerika’yı tanıyor mu?” gibi sorulara verilen yanıtlar bu durumu açıkça göstermektedir. Bu sorulara verilen yanıtlarda bazı dikkat çekici ayrıntılar ortaya çıkmıştır. Her iki büyükelçi de Türkiye’de görev yapacakları kesinleştiğinde Türkiye ile ilgili araştırma yaptıklarından, ancak ülkelerinde Türkiye’ye dair bilgi edinebilecekleri çok fazla kaynağa ulaşamadıklarından bahsetmişlerdir. Ekvator Büyükelçisi “Ülkemde Türkiye’yi neredeyse hiç tanımıyorlar. Sadece Osmanlı İmparatorluğu ile ilgili ufak tefek bilgiye sahipler, o da çok fazla değil. Temelsiz birtakım bilgiler bunlar. Hala Türkiye’yi Osmanlı’nın bir devamı olarak görüyorlar hatta bir Arap ülkesi olarak görülüyor, buna ben de dahilim. Burada görev yapacağım kesinleşince Türkiye hakkında bilgi edinmeye çalıştım, ancak çok fazla birşey bulamadım. Tabi bunun bazı nedenleri var. Oradaki kütüphanelerde Türk yazarların hiçbir eseri yok. Latin Amerika’ya Türkleri tanıtacak türde bizzat Türk yazarlar tarafından yazılmış ne edebi ne de sosyal hayatı anlatan bir kaynak mevcut değil. Dolayısıyla Türkiye’yi ve Türkleri bilmemize olanak sağlayacak pek fazla birşey yok.” ifadeleriyle bu durumu anlatırken, Şili Büyükelçisi “Türkiye hakkında çok az şey biliyoruz. Açıkçası bana ilk Türkiye’ye büyükelçi olduğum söylendiğinde oturup çalışmaya başladım Türkiye hakkında. Ama şu andaki mevcut Türkiye hakkında kafamda hiçbir şey belirmedi. Bizim kıta hakkında konuşmak gerekirse, Türkiye’nin etkisi o tarafa çok fazla belirgin bir şekilde geçmedi, dünyanın bu tarafındaki etkisi o tarafta henüz pek yok.” demiştir.

            Görüşmelerde dikkat çeken noktalardan biri de bölgede Türk algısının genel olarak “Osmanlı” imgesiyle ilişkilendirildiği yönündeki ifadelerdir.[2] Hem bölgede Türkiye’ye yönelik algı ile ilgili sorularda, hem de “Sayın Büyükelçi, bildiğiniz gibi kimilerine göre Türkiye Ortadoğu coğrafyasında yer alan ve kültürel olarak bu coğrafyadan etkilenmiş bir ülke, kimilerine göre ise bir Avrasya ülkesi. Bu durum göz önünde tutulduğunda Latin Amerika ve Türkiye arasında  kültürel anlamda bir doku uyuşmazlığından söz edilebilir mi? Bu farklılık ilişkilere nasıl yansımıştır?” sorusuna verilen yanıtlarda Türkiye’nin Osmanlı geçmişine sahip bir ülke oluşundan ve bunu adeta hala genlerinde taşıdığından bahsedilmiştir. Şunu da belirtmek gerekir ki, bölgedeki Türk algısı Osmanlı Devleti’nin dağılma döneminde bölgeye göç eden ve çoğunlukla Arap asıllı olan ve Osmanlı pasaportu taşıyan kişilerle alakalandırılmıştır.[3] Şili Büyükelçisi de bu konuda, “Belki biliyorsunuzdur, derslerinizde de görmüşsünüzdür. Osmanlı İmparatorluğu dağıldığı zaman Arap ülkelerinden, Lübnan, Suriye Türkiye’den birçok insan göçmen olarak gitti ve hepsinde de Osmanlı pasaportu vardı. Sonuçta Şili’de böyle Arap kökenli ve doğudan gelen insanların hepsine Türk denildi. Los Turcos[4] bunların isimleri.” açıklamasında bulunmuştur. Ekvator Büyükelçisi ise “…Şüphesiz Türkiye büyük ölçüde doğu kültürü etkisinde, dolayısıyla Türkiye’yi daha çok bir Ortadoğu ülkesi olarak görüyorum… Ülkemde Türkiye’yi neredeyse hiç tanımıyorlar. Sadece Osmanlı İmparatorluğu ile ilgili ufak tefek bilgiye sahipler, o da çok fazla değil. Temelsiz birtakım bilgiler bunlar. Hala Türkiye’yi Osmanlı’nın bir devamı olarak görüyorlar hatta bir Arap ülkesi olarak görülüyor, buna ben de dahilim…” ifadelerinde Osmanlı imgesinden bahsetmiştir.

            Kültürler arasındaki benzerlik ve farklılıklarla ilgili düşünceler sorulduğunda, her iki büyükelçi de Türkiye’de Latin Amerika’ya kıyasla son derece konservatif, gelenekçi, tutucu bir toplumsal yapının varlığından söz etmektedir. Bu bağlamda bireysel özgürlüğün Latin Amerika’da Türkiye’ye göre daha ön planda olduğu vurgulanmıştır. Türkiye’de aile kurumuna verilen önemin daha fazla olduğu söylenmiştir. Konuyla ilgili olarak Şili Büyükelçisi: “Kültürel bölüme gelince işte o zaman farklılıklar başlar. Çünkü ikimiz de iki farklı dünyanın ülkeleriyiz. Yani buraya ilk geldiğim andan itibaren gözlemlediğim önemli noktalardan birisi Türk toplum yapısı, aile yapısı baz alınarak gelişen  bir sistem içerisinde. Yani Türkiye’de aile çok önemli bir mihenk taşı. Şili’de biz daha açığız, daha özgürüz bu konuda. Her birey kendi hayatını deneyimlemek durumundadır. Bu en büyük farkı ortaya koyuyor aslında.  Örnek vermem gerekirse dini anlamda Türkiye’de biraz daha konservatif bir yapı söz konusu, örneklerini de sokakta günlük yaşamda görebiliyoruz. Baş örtüsü türbana da önem verilmesi nedeniyle somut bir şekilde gözlemlenebiliyor. Şili’de din bunun tam karşısında. Daha özgürlükçü yani her hangi bir baskı uygulamadan daha çok insanların kendi bireysel seçimleriyle alakalandırılıyor.” derken, Ekvator Büyükelçisi de hemen hemen aynı düşünceyi, “Farklılıklara bakacak olursak diyebilirim ki, … Türkiye Ekvator’a kıyasla çok daha konservatif, yani tutucu ve gelenekçi bir ülke. Ekvator ise dünyaya daha açık, farklılıklara daha hoşgörülü.” ifadeleriyle belirtmiştir. Farklılıklar konusunda üzerinde en çok durulan nokta bu olmuştur. Ayrıca Ekvator Büyükelçisi hem Ekvator’un hem de Türkiye’nin bir değişim ve dönüşüm sürecinden geçtiğini ve bu yüzden benzer olduklarını söylerken, bu noktada Türkiye’nin fakirliği ortadan kaldırmak için önemli bir yol kat ettiğini, Ekvator’un ise bu konuda daha geride kaldığını söylemiştir.

           

Türkiye’de kadına değer verilmediğinden bahseden Ekvator Büyükelçisine karşılık Şili Büyükelçisi ifadesini yumuşatarak bunun toplumsal rollerle ilgili bir durum olduğundan bahsetmiştir. Ekvator Büyükelçisi, “Aslında sizde ülkenizin doğusu neyse, biz de Latin Amerika’da öyleyiz. Yani kültürel olarak Ekvator da Latin Amerika’nın doğusu olarak düşünülebilir. Ekvator erkeklerini maço olarak değerlendirirdik ama Türkiye bizden daha maço. Türkiye’de kadınlara verilen değerin seviyesi çok düşük, kadınlara hiç değer verilmiyor. “ derken, Şili Büyükelçisi, “Bence Türkiye’de kadınlara az değer verilmesi söz konusu değildir. Bu, kişilerin toplum içerisindeki rollerine bağlı birşeydir. Ben küçükken annem ya da bizim ailemizdeki kadınlar aynı Türkiye’deki annelerin Türkiye’deki kadınların çocukları üzerinde ya da aileleri üzerinde oynadıkları rollerle aynıydı. Şili’de de aynı şekilde zamanın ilerlemesi ve modernizasyon sürecinde kadınların toplumdaki rolü de önem kazanmaya başladı ve evden dışarı çıktılar. Ama daha öncesinde bizde de kadınlar çoğunlukla evdeydiler. Her zaman savunduğum bir nokta, Türkiye sonuçta imparatorluğa dayanan bir ülke, Şili 200 yıllık geçmişi olan bir ülke. Ama şöyle bir noktası var, cumhuriyet olarak Türkiye’den daha yaşlı ve daha çok deneyimi var. Dini anlamda ise bizim dinimiz yani Hristiyanlık, Müslümanlıktan daha eski bir din, aramızda zamansal bir fark var. Bizim daha önce yaşadıklarımızı İslam ülkeleri yeni yaşıyorlar. Türkiye, cumhuriyet olarak da bizim yaşadıklarımızı daha yeni yeni yaşamakta, o yüzden bu alanda zamansal bir fark var başka da hiçbir fark yok. Yaşanmışlıkların olması gerekiyor.” demiştir. Öyle anlaşılmaktadır ki, Şili Büyükelçisi Türkiye’nin modernizasyon sürecine daha geç dahil olduğunu, buna bağlı olarak da Türk kadınlarının toplumsal rol olarak henüz evin dışına çıkamadığını söyleyerek, “Bence kadınlara daha az değer verilmesi söz konusu değildir…” diyerek başladığı sözlerine aslında Ekvator Büyükelçisi ile taban tabana zıt bir söylemde bulunmayacak biçimde devam etmiştir.

Büyükelçilerin Türkiye’yle ilgili değerlendirmelerinde Türkiye’de farklılıklara karşı tutucu bir tutum sergilendiği söylenmiştir. Görüşmelerde ortaya çıkan hususlara bakarak bu durumun ilişkilerin gelişmesi yönünde bir engel olduğu söylenebilir. Ekvator Büyükelçisi, “Biz birçok yerli halkla birarada yaşıyoruz, adaptasyonumuz kuvvetli, Türkiye bu tür konularda problemler yaşıyor.” derken, Şili Büyükelçisi “Sosyo kültürel alanda benim gözlemlerimden yola çıkarak ilk başta birimiz batı tarafında diğerimiz daha oryantalist demiştik. Başlarda Türkiye bu konuda çok daha milliyetçi. Milliyetçi derken sanatsal alanda edebiyat alanında müzik alanında daha çok kendinize ait, kendinizin ifade edildiği noktalar söz konusu. Ama Şili’de bu açıdan her şeyi bulabilirsiniz. Şili sanatında, edebiyatında bir Arjantin’in bir Peru’nun bir Ekvator’un bütün etkilerini orda bulabilirsiniz, evrensellik anlayışı vardır. Mesala ben yolda giderken radyoyu açıyorum burda sadece belli müzikler dinliyoruz ya Türkçe ya da olsa olsa İngilizce. Ama Şili’de Almanca veya Fransızca da duyabilirsiniz. Bu konuda biraz daha açığız… Örneğin bununla ilgili bir şey anlatayım, ben küçükken biz bilirdik ki Şili şarabı çok güzeldir. Bu şekilde kalsa sadece bize göre Şili şarabı çok güzel olacaktı. Ancak daha sonra dünya marketlerine bakarak insanların farklı olan bir tat aradığını anladık. İnsanlara göre farklı olan tatlar güzel olandır. Bu doğrultuda dünya marketine bakarak, Şili kendisini bu markete açmıştır. Bu alana girdikten sonra bakıyorlar ki, evet gerçekten Şili şarabı dünyanın en iyi şarabı olmuştur. Kafadaki düşüncenin bir sonucudur bu aslında, bu dünyaya açık olma zihniyetinin bir neticesidir.” değerlendirmelerinde bulunmuştur.

            Karşılıklı ilişkilerin gelişmesine yönelik neler yapılabilir sorusuna verilen cevaplar çeşitlilik arz etmektedir. Ekvator Büyükelçisi bununla ilgili geniş bir açıklama yapmaktan ziyade, akademik anlamda ortak çalışmaların yapılmasından, araştırma merkezlerinin yaygınlaştırılmasının gereğinden söz etmiştir. Şili Büyükelçisi ise “… Eskiden belki insanlar birbirinden çok uzaktaydı ama şimdi iletişimsel ağların yardımıyla daha da yakınlaştık aslında. Şili olarak biz önce Güney Amerika’daki bölüme önem verdik. Daha sonra oradan Avrupa’ya geçtik, diğer taraftan Asya, Çin, Kore gibi bütün o diğer ülkelerle birleşim sağlandı. Ama Türkiye takdir edersiniz ki tam orta noktada yer alıyor. Avrupa birliğine girdiği zaman bütün ilişkiler Avrupa üzerinden gelişeceği için ilişkiler de yeni bir boyut kazanacak. Türkiye çok özel bir devlet.  Kültürel anlamda ne Avrupa’nın bir parçası ne de Arap dünyasının bir parçası, çok özel bir konumda Türkiye.  Bana göre Türkiye başka bir dünya, o yüzden de bu ülkeyle farklı bir ilişkimizin olması gerektiğine inanıyorum. Şili olarak 17 milyon nüfusa sahip bir ülkeyiz ama üretici bir toplumuz. Bizim amacımız ürettiklerimizi dışarıya satmak. Bu yüzden biz bu alanda (ihracat) oldukça başarılı olduk.  Türkiye ise 70 milyondan fazla nüfusa sahip ve çok büyük bir pazar bizim için. Çok büyük bir cazibesi var ve biz bu pazara girmek istiyoruz.” Açıklamalarından bir süre sonra konuyla ilgili şöyle bir yorum getirmiştir: “Örneğin şu an Şili’de birçok merkez Mandarin Çincesi öğretiyor ve birçok insan Mandarin Çincesi öğreniyor. Çünkü Şili’nin Çin’le ilişkileri çok yoğun ve insanlar ekonomik olarak da Çin’le ilişkiyi devam ettirmek istiyor. Bu ilişkiler geliştiği sürece diğer alanlar da beraberinde geliyor.  Başta da söylediğim gibi bizim Şili olarak ilgi alanımızın Amerika, Avrupa, Güney Amerika, Çin ve diğer Asya bölümündeki Kore bölgesinin olduğunu söylemiştim. Bunun karşısında Türkiye de kendisini rahat hissettiği bölgede genişleme yoluna gidiyor. Avrupa, Amerika, Orta Asya ve Doğu bölümüne yöneliyor. Az önce de söylediğim gibi biz belli noktalarda birbirimizle çakışıyoruz ama tam olarak girift bir ilişki içerisine giremiyoruz. Çünkü herkes kendisini rahat ve güvende hissettiği yerde devam ediyor. Ama başka bir şey daha var ki, biz yakın zamana kadar Çin için de böyle düşünüyorduk, Çin bizim için çok egzotik bir yerdi, gidip gezilip görülecek bir yerdi. Ama şimdi dilin öğrenilmesi, birkaç merkezin açılması, ilişkilerin bu alanda devam ediyor olması ile durum değişti. Çin artık bizim için çok büyük bir pazardır. İlişkilerin sürdürelebileceği bir nokta haline geldi.” Bu açıklamalar, kültürel ilişkilerin gelişmesinin ekonomik / ticari, siyasi vb ilişkilerin gelişmesi ve bu şekilde yolların bir şekilde kesişmesi ile mümkün olabileceğini göstermektedir. Ekvator Büyükelçisi de aslında başka bir soruya yönelik olarak verdiği cevapta bununla ilgili bir yorum getirmiştir. ” Teknoloji tabiki iletişimi etkiler. Ama kullanmak lazım. İnternet iki ülke arasındaki ilişkileri kolaylaştırmak için etkili. Mesela sizin durumunuzu ele alırsak, ödevinizi yapmak için buraya gelmeden önce internette Ekvator hakkında bilgi edinmek için küçük de olsa bir bilgiye ulaşabiliyorsunuz. İnternet bilgiye ulaşmada kolaylık sağlayan bir yol. Ancak istemek önemli, imkanları kullanmada istek yok, çünkü ilişkilerin gelişmesini istemek için henüz çok fazla ortak nokta yok, o yüzden de aradaki mesafe hala mevcudiyetini koruyor. Teknoloji henüz bu uzaklığı aşamadı…. Kültürel aktiviteler artırılabilir ama karşılıklı değiş tokuş yapabilecek pek bir şey yok.” Bu ifadelerden anlaşıldığı üzere Ekvator Büyükelçisi teknolojik imkanları kullanmada ve iletişim kurmada isteğin öneminden bahsetmiştir. Bu isteğin oluşması için ise bir takım karşılıklı değiş tokuş yapılabilecek, ortaklık kurulabilecek alanların varlığının gerekliliğini öne sürmüştür. Yani kültürel ilişkilerin gelişmesi için diğer alanlardaki ilişkilerin gelişmesinin önemi üzerinde durulmuştur. Bu bağlamda Türkiye’deki öğrencilere sorduğumuz sorulardan biri, “Latin Amerika ile kültürel ilişkilerin geliştirilmesi için ne yapılmalıdır?” olmuştur. 40 öğrencinin cevapladığı bu soruda 10 öğrenci ekonomik ilişkilerin gelişmesi gerekli, 12 öğrenci akademik çalışmaların yoğunlaşması ve karşılıklı araştırma merkezlerinin açılması gerekli, 18 öğrenci ise ortaklaşa kültürel faaliyetlerin çoğaltılması ve festival vb. organizasyonların yapılması gerekli demiştir. Ancak şunu da belirtmeliyiz ki, bu öğrenciler Latin Amerika hakkında çok fazla bir bilgiye sahip değillerdir. Genellikle sosyal bilimler öğrencileri olmalarına rağmen konuyla ilgileri son derece sınırlıdır.

            İlişkilerin gelişmesinde dinsel farklılığın engelleyici olmadığını söyleyen büyükelçiler, bu konuya uluslar arası ilişkiler açısından yorum getirmeyi tercih etmişlerdir. Bu konudan ziyade karşılıklı farklılıklardan bahsederken gelenekçi ve tutucu toplumsal yapının engelleyici etkisine vurgu yapmışlardır. Coğrafi uzaklıkların küreselleşen dünyada eskisi kadar önemli olmadığını söyleyen Şili büyükelçisi, ekonomik ilişkilerin gelişmesinin kültürel ilişkilerin de gelişimine sirayet edeceğini söylemiştir. Ekvator büyükelçisi ise kitle iletişim araçlarını kullanmak için istek gerekli diyerek, bu istekleri doğurabilecek, farklı alanlardaki ortaklıkların gerekliliğine işaret etmiştir.

---

[1] Los Latinoamericanos y los Turcos (İspanyolca) : Latin Amerikalılar ve Türkler

[2] Ankara Üniversitesi Latin Amerika Çalışmaları Araştırma ve Uygulama Merkezi’nce hazırlanan “Osmanlı İmparatorluğu – Latin Amerika: Başlangıç Dönemi” kitabında Osmanlı İmparatorluğu – Latin Amerika ilişkilerine dair ayrıntılı bilgiler mevcuttur.

[3] Osmanlı tebaasından olup Latin Amerika’ya göç edenlerle ilgili yazı için, http://www.aksiyon.com.tr/aksiyon/haber-20965-26-guney-amerikadaki-kayip-osmanlilar.html, 29.05.2012.

[4] Los Turcos, İspanyolcada “Türkler” anlamına gelmektedir.

İKİNCİ BÖLÜM : YÖNTEM

Latin Amerika – Türkiye Kültürel İlişkilerinin Boyutuna Dair Nitel Bir Araştırma

            Araştırmada temel problematik, Latin Amerika – Türkiye arasındaki sosyo-kültürel ilişkilerin son derece zayıf olmasıdır. Bu problematik ortaya konduğunda “niçin?” sorusu kendine karşılık aramaktadır. Sosyal olguların karmaşık doğaları ve araştırmacı olarak araştırma konusuna dahil “şey”ler olarak biz insanlar, dışarıdan bakarak, objektif analizler yapabilmenin ve yasa benzeri genellemelere ulaşmanın zorluğunu, hatta imkansızlığını bu çalışmada kabul etmiş bulunmaktayız.[1] Bu metodolojik yaklaşım bizi nitel yönteme sevk etmiş ve ortaya betimleyici türde bir çalışma çıkmıştır. Araştırmaya başlarken amacımız kültürel ilişkilerin düşük seviyede kalmasının nedenlerini araştırmak ve ilişkilerin geliştirilmesine yönelik çözüm önerilerini ortaya koymak olmuştur.

            Ankara Üniversitesi Latin Amerika Çalışmaları Anabilim Dalı yükseklisans öğrencileri olarak bölge ile ilgili dilimizde yazılmış kaynakların çok az olduğunu yaptığımız araştırmalar esnasında da bizzat deneyimlemiş bulunmaktayız. Latin Amerikalı edebiyatçılarca yazılmış ve dilimize kazandırılmış olan edebi eserler dışında akademik düzeyde yapılmış çalışmalar bulmakta güçlük çekmekteyiz. Bu araştırma ile Türkiye’de görev yapmakta olan Latin Amerikalı diplomatların Türkiye – Latin Amerika kültürel ilişkilerinin boyutu hakkındaki düşüncelerini nitel yönteme ait bir teknik olan derinlemesine mülakatlar neticesinde değerlendirmeye çalışacağız. Türkiye’ye yönelik bölgedeki algı, kültürel ve sosyal ilişkilerin geliştirilmesine yönelik öneriler ve ilişkilerin düşük seviyede kalmasının nedenleri araştırılmıştır. Bunun yanı sıra Latin Amerika ile ilgisi Latin Amerikalı diplomatlara görece oldukça sınırlı olan Türkiye’deki üniversite öğrencilerine uyguladığımız anket de araştırmaya farklı bir boyut kazandırılmaya çalışılmıştır.

            Nitel araştırma mantığına uygun olarak amaca dönük (purposive) örnekleme tekniği kullanılmıştır.[2] Latin Amerikalı büyükelçilerle mülakat yapma fikrine bizi iten neden, Türkiye’de görev yapmaları sebebiyle hem Türkiye’ye hem de Latin Amerika’ya ilişkin bilgi ve ilgilerinin üst düzeyde olması olmuştur. Buna karar verdiğimizde Ankara Üniversitesi Latin Amerika Çalışmaları Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü, sayın hocamız Prof. Dr. Mehmet Necati Kutlu’nun elçiliklere görüşme talebimizi iletmek için gösterdiği çaba ve inceliği es geçmemek gerekir. Sonuç olarak örneklemimiz Şili ve Ekvator olmuştur, araştırma evreni ise Latin Amerika’dır. Araştırmanın konusu, niteliği, amacı vb. ile ilgili gereken bilgiyi kendilerine verdikten sonra randevu alınmıştır.  Araştırmacı olarak son derece keyifli ve heyecan verici olan bu yolculuğa çıkarken bahsi geçen nedenlerle büyükelçilerle mülakat yapmayı tasarlamıştık. Mülakatlar esnasında sayın büyükelçilere yönelttiğimiz sorular ve aldığımız cevaplar üzerinde düşünürken bunu yalnızca araştırmacı olarak bizler değil, başkaları da irdelesin istedik. Türkiye’deki gençlerle birlikte yargı cümleleri üzerinden bir ek araştırma daha yaptık, bunu yaparken anket tekniğinden faydalandık. Yapılan bu anketlerde de aynı şekilde yanıtlayıcıya araştırmanın mahiyeti hakkında bilgi verilmiştir.

            Şili, 30 Ocak 1926 tarihinde imzalanan dostluk antlaşmasıyla Türkiye’yi Latin Amerika’da tanıyan ilk devlettir.[3] Ekvator ile ilişkiler ise daha çok ticari bağlamda devam etmektedir ve Şili kadar gelişkin değildir. Zira Ekvator Büyükelçiliği Ankara’da 2009 yılı sonlarında açılmıştır, ülkede Türkiye’nin temsili ise henüz Fahri Başkonsolosluk seviyesindedir.[4] Şunu belirtmeliyiz ki, Şili ile çok eskiye dayanan, Ekvator ile ise diplomatik olarak henüz yeni denebilecek olan ilişkilerin mevcudiyeti görüşmelerin analizini yaparken göz önünde tutulması gereken bir husus olmuştur.

           

Açık uçlu sorularla, yönlendirici olmaktan kaçınarak gerçekleştirilen mülakatlarda,

a)Türkiye’yi sosyo-kültürel anlamda nasıl değerlendiyorsunuz? Bu bağlamda ülkeniz …-

Türkiye kültürü arasındaki benzerlikler ve farklılıklar nelerdir?

b)Size göre ülkeniz halkının Türkiye hakkındaki algısı hangi unsurlarla şekillenmektedir?

c)Türk halkı size göre Latin Amerika’yı sosyo-kültürel açıdan nasıl (hangi unsurlarla) algılamaktadır?

d)Kitle iletişim araçlarının yaygınlaşması ve küreselleşme olgusu, coğrafi uzaklıkların iletişime olan olumsuz etkisini minimalize etmiştir. Sizce de böyle midir, yoksa coğrafi uzaklık kültürel ilişkilerin gelişmesinde hala bir engel midir?

e)Sayın Büyükelçi, bildiğiniz gibi kimilerine göre Türkiye Ortadoğu coğrafyasında yer alan ve kültürel olarak bu coğrafyadan etkilenmiş bir ülke, kimilerine göre ise bir Avrasya ülkesi. Bu durum göz önünde tutulduğunda ülkeniz … ve Türkiye arasında  kültürel anlamda bir doku uyuşmazlığından söz edilebilir mi? Bu farklılık ilişkilere nasıl yansımıştır?

Soruları merkeze alınmış ve cevaplar doğrultusunda yeni sorular türetilerek görüşmeler tamamlanmıştır.

            Görüşmelerden sonraki aşamada ise öğrencilere birtakım yargı cümlelerinden oluşan anketler sunulmuştur.

Anket soruları:

s1) Cinsiyet

a) Kadın                      b) Erkek

s2) Yaş: …

s3) Öğrenim durumu

a) Lise                         b) Üniversite               c) Yüksek lisans ve üstü

s4) ”Latin Amerika – Türkiye” arasındaki kültürel ilişkiler yeterince gelişmemiştir.” İfadesine,

a) Katılıyorum            b) Katılmıyorum         c) Fikrim yok

s5) ”Coğrafi uzaklık kültürel ilişkilerin gelişmesine engeldir.” İfadesine,

a) Katılıyorum            b) Katılmıyorum         c) Fikrim yok

s6) Seçme şansınız olsa Latin Amerika’da mı Türkiye’de mi yaşamak isterdiniz?

a) Latin Amerika        b) Türkiye                   c) Fikrim yok.

s7) ”Dilsel ve dinsel farklılıklar kültürel ilişkileri etkiler.” İfadesine,

a) Katılıyorum            b) Katılmıyorum         c) Fikrim yok.

s8)Latin Amerika – Türkiye arasında kültürel ilişkilerin geliştirilmesi için,

a)Ekonomik ilişkilerin yoğunlaşması gerekir.

b)Ortaklaşa kültürel faaliyetlerin, festival ve organizasyonların artırılması gerekir.

c)Akademik düzeyde çalışmalar yapılması ve karşılıklı araştırma merkezlerinin açılması gerekir.

şeklindedir. Bu çalışmanın sonuçları da analize dahil edilecektir.

---

[1] Dr. Metin Özuğurlu, Nitel Araştırma Ders Notları, A.Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi, Ankara, 2010.

[2] a.e., s. 28-30.

[3] TBMM resmi internet sayfasından edinilen bilgidir. Ayrıntılı bilgi için http://www.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc004/kanuntbmmc004/kanuntbmmc00400896.pdf, 28.05.2012.

[4] T.C. Dışişleri Bakanlığı’nın resmi internet sitesinde, “Türkiye – Ekvator Cumhuriyeti Siyasi İlişkileri” başlığı altında yer alan bilgidir. Ayrıntılı bilgi için http://www.mfa.gov.tr/turkiye-ekvator-siyasi-iliskileri.tr.mfa, 28.05.2012.

L.A.-TÜRKİYE:KÜLTÜREL İLİŞKİLERE DAİR (2)

BİRİNCİ BÖLÜM : ARAŞTIRMANIN ARKAPLANI

Latin Amerika : Bir Kültürel Kimlik

                

                                      

            “Latin Amerika” tanımı, coğrafi olarak Amerika kıtasının belirli bölgelerine işaret etmekle birlikte “Latin” tanımlaması kültürel unsura işaret etmektedir. Edward B. Taylor’a[2] göre kültür, bilgiyi, inancı, sanatı, ahlakı, hukuku, örf-âdeti ve insanın toplumun bir üyesi olması dolayısıyle kazandığı diğer bütün maharet ve alışkanlıkları içeren bir bütündür. Kültürün yüzlerce tanımı vardır. Her bir kuramsal yaklaşım, konusuna bütünlüklü bir açıklama sunmak amacıyla farklı bir tanımı benimsemiştir. İdealist tanımlara göre kültür, insanların zihinlerinin belirli biçimleniş tarzları (dünya görüşü, ethos, inanışlar, değer sistemleri, görenekler, sınıflandırma sistemleri, mithoslar vb.)’dırlar ve a priori görüngüler olarak insan praksisini biçimlendirmektedirler.[3] Biz bu yaklaşıma göre kültürü tanımlayacak, kültüre toplumun yaşayış biçimi ve değerler kümesi olarak bakacağız.

            Latin Amerika’yı, yaygın kanı odur ki Amerika kıtasının güneyi diye tanımlamak yanlış olur. “Latin” tanımlaması daha önce de bahsedildiği üzere kültürel unsura işaret etmektedir. Örneğin Kanada’nın Quebec Eyaleti  kuzeydedir ve o da bir Latin Amerika ülkesidir.   Tanım üzerinde bilim adamlarınca tam bir mutabakat sağlanamasa da, genel olarak “Latince kökenli diller[4] konuşan ve Latin kökenli toplumsal kültüre sahip ülkelerin sömürge döneminden geçen Amerika kıtasındaki ülkeler Latin Amerika ülkeleridir.” demek daha doğru olacaktır. İrili ufaklı birçok ülkeden oluşan bölge[5], “Latin olma” ortak paydasında buluşmaktadır. Araştırma konusu da bu yüzden bu çerçevede geliştirilmiştir. Yani, bir ucunda Türkiye’nin bir ülke olarak bulunduğu ve bir ucunda da birçok ülkeden mürekkep Latin Amerika’nın bulunduğu bir sosyo – kültürel ilişkiler tanımı da bu arkaplanın neticesidir. “Latin Amerika ülkeleri politik, ekonomik açılardan farklılık gösterseler de kültürel olarak oldukça  benzerdirler ve bir çatıda değerlendirilebilir durumdadırlar.” ön kabulü ile araştırma evreni Latin Amerika, örneklemi ise Şili ve Ekvator ülkeleri olarak belirlenmiştir. Bu ülkelerin Türkiye’de görev yapmakta olan büyükelçileri ile yapılan derinlemesine mülakatlar ve Türkiye’deki öğrencilere uygulanan yüz yüze anketlerle araştırma şekillenmiştir.

            “Küreselleşen ve gün geçtikçe ilişkiler ağını kuvvetlendiren bir dünyada Türkiye ve Latin Amerika ülkeleri niçin sosyo – kültürel ilişkileri bakımından bu derece uzaktır? Türkiye’de görev yapmaları sebebiyle hem temsil ettikleri Latin Amerika ülkesini hem de Türkiye’yi tanıma fırsatı bulmuş olan Latin Amerikalı büyükelçiler, karşılıklı sosyo-kültürel ilişkileri hangi algılar etrafında değerlendirmektedir? Latin Amerikalı büyükelçilerin sosyo-kültürel ilişkilerin geliştirilmesine yönelik ne tür önerileri olabilir? Peki Türkiye’de Latin Amerika ile kültürel ilişkilerin boyutuna yönelik neler düşünülmektedir?” sorularını kendimize sorarak çıktığımız yolda amacımız Türkiye – Latin Amerika ülkeleri arasındaki sosyo – kültürel ilişkilerin gelişmesini engelleyen nedenleri ve ilişkilerin gelişmesine yönelik önerileri ortaya koymaktır. Bu doğrultuda araştırma çıktılarının kültürel ilişkilerin gelişmesine yönelik adımların atılmasına katkıda bulunması hedeflenmektedir.

            Bu arka plan ışığında üçüncü bölümde, Ekvator ve Şili ülkeleri hakkında yapılan literatür taramasına, bunun yanında Ekvator ve Şili Büyükelçileri ile yapılan mülakatlara,  Türkiye’deki öğrencilere uygulanan anketlere yer verilecek, elde edilen verilerin analizi yapılacaktır.

---

[1] http://www.martinsaphug.com/learn/maps-2/latin-america-maps-quizzes/, 28.05.2012.

[2] İngiliz antropoloji profesörü ve “Primitive Culture and Anthropology” isimli ünlü eserin yazarı.

[3] Sibel Özbudun, Antropoloji Gözüyle: Sınıf, Kültür, Kimlik Yazıları, Ütopya Yayınları, 1. Baskı, Ankara, Eylül 2010, ss. 19-34.

[4] İspanyolca, İtalyanca, Fransızca, Romence gibi diller, Latincenin yerel olarak dönüşmüş halleridir.

[5] Belli başlı Latin Amerika ülkeleri: Arjantin, Bahamalar, Barbados, Belize, Bolivya, Brezilya, Kolombiya, Kosta Rika, Küba, Dominik Cumhuriyeti, Ekvator, El Salvador, Guatemala, Jamaika, Meksika, Nikaragua, Panama, Paraguay, Peru, Şili, Uruguay, Venezuela.

YENİ ANLIYORUM

Bazı şarkıların anlamını yeni kavrıyorum,

Yeni alıyorum şarabın ağlamaklı tadını

Yeni anlıyorum,

Bu dermansız dertle,

Bu yaşımda…

Hayret…

BİR İŞSİZİN GÜNLÜĞÜ - II

BİR İŞSİZİN GÜNLÜĞÜ – II: Ataleti Yenmek

                Atalet duygusu… Bazen insanın üzerine öküz oturmuş gibi olur. Hiçbirşey yapmak istemez bünye. Sebep? Aynı anda birden fazla iş yapılması gerekmektedir. Hangisini önce, hangisini sonra yapacağını bilemezsin. Vakit geçtikçe iş öyle bir raddeye gelir ki hangi işi nasıl yapacağını da bilemezsin, çünkü sıkışmışsındır. Bunun için gayet etkili ve güzel bir çözüm buldum.  Artık saçma sapan işlerim bile planlar dahilinde yürüyor. Herşeyi yazmaya başladım. Tüm hayatıma dışarıdan bakma fırsatını buluyorum ve anladım ki ne kadar çok yapılması gereken şey olursa olsun, vakit planlandıysa ve boş işler için ajandada yer yoksa bütün yapılması gerekenler halloluyor. Yani diyorum ki, o “nedensiz yere hiçbirşey yapamama, iradesiz davranma” üzerine oluşan atalet duygusu ancak böyle yenilebilir.

                Elbette bu duygunun oluşmasında geçmişte yaşanan ve sürekli tekrarlanan başarısızlık tecrübeleri de bir etken. Bu tecrübelerin olumsuzlamalarından kurtulmak için de hiçbir zaman unutmamamız gereken bir şey varsa, o da herşeyin bir sonu olduğudur, kötü tecrübeler hiçbir zaman durumu kanıksamaya dönüşmemeli. Pazartesi diyete başlayıp Çarşamba günü bırakanlar, hiçbir zaman diledikleri görünüşe kavuşamayacaklarını düşünür ya, bu da onun gibi bir şey. Onlar hiçbir zaman kendi yaşam stilleri ve yeme alışkanlıklarına uygun ve uzun vadeli diyetlere değil de hızla kilo verebilecekleri türden bir diyete başlamışlardır ve o yüzden sürekli diyet halinde olan şişkolardırlar. Misalen ben de hep ikiden fazla yabancı dilim olmasını hayal etmiştim. O hayal ettiğim zamanlar oturup bunun için plan yapsam gerçekten de şu anda birkaç yabancı dil biliyor olabilirdim. Çünkü bu hayali kurduğumun üzerinden çok uzun yıllar geçti. Ama bu farkındalığa erişmek de bence bir kazanç. Atalet duygumu yendim ve birşeyler yapmaya başladım.

                Okumak ve yazmak benim için çocukluğumdan beri bir tutkuydu. Ama bunu hiçbir zaman sistematik bir hale getirmemiştim. Hoşuma giden ne görürsem onu okur, bir yerlerde çalakalem birşeyler yazar ve sonra o yazdıklarımın nerede olduğunu dahi unuturdum. Şimdi bu okuma işine daha tematik ve programlı yaklaşıyorum. Örneğin şu sıralar sosyoloji bilimine dair okumalar yapıyorum. Etkili okuma yapmak kesinlikle çok farklı. Bir metni okurken anlayamadığım bir ifade veya kavramı farklı yerlerden araştırıyorum ve o esnada bambaşka şeyler de öğrenirken buluyorum kendimi. Önemli ve etkili gördüğüm yerleri not ediyorum. İnanın bu şekilde okuduğumda duyduğum haz çok farklı. Bu durum bir başkası için bir anlam ifade etmiyor olabilir, çünkü o kişi bu durumu çok önceden farketmiş ve uyguluyor olabilir. Ama bende değişiklik yarattı ve paylaşmak istedim.

                Bu günlük işsizlik günlüğüm burada noktalansın, bugün biraz didaktik bir anlatım yapmış gibi oldum ama niyetim sadece yazmak ve bunu sırf kendim için yapıyorum. Bir sonraki yazımda bazı bencilliklerin gerekliliği üzerine çene çalacağım. Nokta.

FİL UÇUŞU: İki Yazarın Terapi Seansı

FİL UÇUŞU: İki Yazarın Terapi Seansı: 2008 yılında tanışan, dünya edebiyatının en önemli isimleri J. M. Coetzee ve Paul Auster 'ın mektuplaşmaları "Şimdi ve Burada" , sanattan ...